| Dane | |
|---|---|
| Pełne imię | Jan Franciszek Konrad Czartoryski |
| Znany jako | Michał Czartoryski |
| Urodzenie | 19 lutego 1897, Pełkinie |
| Zgon | 6 września 1944, Warszawa |
| Zawód / rola | książę, dominikanin, kapłan, kapelan AK |
| Profesja zakonna | pierwsza profesja 25 IX 1928; śluby wieczyste 25 IX 1931 |
| Święcenia | 20 grudnia 1931 |
| Beatyfikacja | 13 czerwca 1999 |
| Patronat | Patron Miasta Jarosławia (uchwała 11 VI 2005) |
| Wykształcenie | Politechnika Lwowska; studia teologiczne we Lwowie |
| Odznaczenia wojskowe | m.in. Krzyż Walecznych, Medal Niepodległości, Krzyż Obrony Lwowa |
Michał Czartoryski był polskim księciem i dominikaninem, który łączył służbę duszpasterską ze społecznym zaangażowaniem. Podczas powstania warszawskiego pełnił funkcję kapelana i zginął, pozostając przy najciężej rannych.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w 1897 roku w rodzinie Czartoryskich jako szóste z dwanaściorga dzieci Jadwigi z Dzieduszyckich i księcia Witolda Leona. W dzieciństwie przeszedł ciężką szkarlatynę, która spowodowała znaczną utratę słuchu; niedosłuch towarzyszył mu przez całe życie.
Początkową edukację otrzymał w domu, a następnie uczył się w Polskim Ognisku Wychowawczo-Wiejskim w Starej Wsi. Zapisał się na Politechnikę Lwowską, aktywnie działał w środowisku akademickim — był założycielem i pierwszym prezesem lwowskiego koła Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”. Studia ukończył w 1926 roku.
Służba wojskowa i odznaczenia
W czasie I wojny światowej i w latach 1918–1920 brał udział w walkach o niepodległość Polski, zwłaszcza w obronie Lwowa. Służył jako ochotnik i oficer ordynansowy w jednostkach związanych z obroną Galicji oraz przydowództwie brygad i dywizji. Po wojnie został zweryfikowany jako podporucznik rezerwy artylerii.
Za udział w walkach otrzymał liczne odznaczenia, w tym Krzyż Walecznych, Medal Niepodległości oraz krzyże pamiątkowe związane z obroną Lwowa i działalnością armii ochotniczej.
Droga zakonna i posługa duszpasterska
Wstąpił do seminarium we Lwowie w 1926 roku, a rok później rozpoczął nowicjat w zakonie dominikanów, wybierając imię zakonne Michał. Pierwszą profesję złożył 25 września 1928 roku, śluby wieczyste potwierdziły jego przynależność do zakonu 25 września 1931, a święcenia kapłańskie przyjął 20 grudnia 1931.
Jako zakonnik pełnił obowiązki magistra nowicjuszy i duszpasterza studentów. W latach 1936–1937 nadzorował budowę konwentu i domu studiów prowincji dominikanów na Służewie. W czasie II wojny światowej mieszkał głównie w Krakowie, gdzie opiekował się zabytkami klasztoru Świętej Trójcy i odnalazł XV-wieczny obraz Matki Bożej, który trafił do chóru zimowego.
Powstanie warszawskie i męczeńska śmierć
W kwietniu 1944 przeniósł się z Krakowa do klasztoru na Służewie w Warszawie. W dniu wybuchu powstania, 1 sierpnia 1944, udał się na Powiśle na wizytę lekarską i zgłosił się jako kapelan do dyspozycji dowództwa III Zgrupowania AK „Konrad”. Świadczył posługę duchową żołnierzom i ludności cywilnej — spowiadał, udzielał absolucji i odprawiał msze w kościele oraz miejscach polowych.
Po kapitulacji Powiśla pozostał w szpitalu polowym przy Tamce i Smulikowskiego z najciężej rannymi, których nie można było ewakuować. Niemcy wtargnęli do szpitala, zażądali zdjęcia habitu; odmowa spotkała się z egzekucją. Ojciec Michał został zastrzelony 6 września 1944, a jego ciało spalono na pobliskiej barykadzie. Podczas powojennych ekshumacji nie udało się zidentyfikować jego szczątków.
Beatyfikacja i upamiętnienie
Proces beatyfikacyjny kandydatów-męczenników z okresu II wojny światowej był przygotowywany od 1988 roku; publiczna sesja procesu rozpoczęła się 26 stycznia 1992 we włocławskiej katedrze, a akta trafiły do Rzymu w marcu 1994. Dekret o męczeństwie 108 ofiar wojny promulgowano 26 marca 1999, a beatyfikacji dokonano 13 czerwca 1999 w Warszawie.
Jest patronem miasta Jarosławia — uchwała w tej sprawie zapadła 11 czerwca 2005, a w mieście co roku odbywają się Dni Patrona. Miejsca upamiętniające błogosławionego obejmują m.in. kaplicę w Żurawnie poświęconą jego imieniu (remont 2009), ołtarzyk ku jego czci w kościele św. Dominika na Służewie oraz przedstawienie jego osoby na fresku w kaplicy Muzeum Powstania Warszawskiego.
