Nicolaus Henel von Hennenfeld — śląski historyk i kronikarz

Nicolaus Henel von Hennenfeld był autorem opisów i kronik dotyczących Śląska oraz praktykiem urzędowym, który łączył pracę prawnika i syndyka z działalnością badawczą i wydawniczą. Jego prace powstały głównie w języku łacińskim i przeszły do kanonu śląskiej historiografii renesansowej.

Życiorys i wykształcenie

Nikolaus Henel urodził się 11 stycznia 1582 w Prudniku jako jedenaste dziecko pastora Stefana Heneliusa i Anny Kühne. Rodzinny dom stał w południowej pierzei prudnickiego Rynku. W młodości uczęszczał do tamtejszego gimnazjum klasycznego; jego nauczycielem był m.in. Caspar Neander, który zaszczepił mu zamiłowanie do łaciny, greki i poezji.

W latach szkolnych Henel uczył się także w Opawie i we Wrocławiu. W zimowym semestrze 1599 zapisał się na Uniwersytet w Lipsku. W 1600 skorzystał z rady studentów i początkowo przybył do Jeny, gdzie porzucił medycynę na rzecz prawa. Po śmierci ojca w 1602 powrócił na krótko do Prudnika. W 1610 obronił doktorat prawa na uniwersytecie w Orleanie i odtąd używał skrótu U.I.D. (utriusque iuris doctor).

Kariera zawodowa i stanowiska

Po ukończeniu studiów Henel prowadził praktykę adwokacką. W 1613 osiadł we Wrocławiu przy Rynku Solnym, a jednocześnie działał zawodowo na terenie Prudnika. Latem 1618 przyjął posadę pisarza ziemskiego i syndyka Ząbkowic Śląskich z pensją 300 talarów, pracując dla barona Nicolausa von Burghausa.

W 1629 Henel odczuł trudności związane z katolicką odmianą religii w Ząbkowicach i w 1632 powrócił do Wrocławia. Otrzymał stanowisko radcy książęcego w księstwie legnicko-brzesko-wołowskim. W 1639 jako kanclerz objął urząd syndyka miejskiego we Wrocławiu; przez pewien czas pełnił również funkcję protosyndyka. W 1642 został członkiem cesarskiej rady obwodu ząbkowickiego, a 30 maja 1642 otrzymał nobilitację z przydomkiem von Hennenfeld.

Dzięki urzędom zgromadził majątki ziemskie; w 1651 nabył Kurtwitz, a później Olbendorf i Grünheide. 22 września 1653 otrzymał tytuł nadwornego palatyna. Często chorował; jego lekarzem był Paul Höpfner z Prudnika. Sporządził testamenty w 1645 i 1651. Zmarł we Wrocławiu 23 lipca 1656.

Dzieła dotyczące Śląska

Henel pisał głównie po łacinie. W 1613 opublikował Silesiographia i Breslographia, kompendia o Śląsku i o Wrocławiu obejmujące pochodzenie nazw, geograficzny podział, historię, ustrój miast oraz zasoby naturalne regionu. Rękopis Silesia Togata zawierał biografie około 600 śląskich humanistów i uczonych.

Po śmierci autora Michael Joseph Fibiger zebrał i uzupełnił jego prace; w 1704 ukazało się wydanie Silesiographia renovata w dwóch tomach i trzech częściach. Z zebranych rękopisów wydano też m.in. Annales Silesiae (Lipsk 1730) oraz Chronico Ducatus Monsterbergensis et Territorii Francosteinensis, opisujące dzieje książąt śląskich do końca panowania Maksymiliana II. Niektóre wydania Henela są dzisiaj zdigitalizowane w zbiorach bibliotecznych.

Rodzina

Nikolaus Henel żenił się dwukrotnie. Pierwsze małżeństwo zawarł 8 października 1619 z Anną Partisch; żona zmarła 8 stycznia 1641. Drugą żoną została Kunegunda Jessinsky, której ślub odbył się 14 lipca 1643. Henel miał syna Christian Friedricha, urodzonego w 1621 roku; syn ożenił się z Johanną von Pein i miał dwie córki oraz syna zmarłego w wieku dwóch lat, wskutek czego męska linia rodu wymarła w 1682 roku.

Odbiór i oceny pośmiertne

W XVIII i XIX wieku prace Henela oceniano wysoko jako pierwsze systematyczne opracowania Śląska. W 1735 w encyklopedycznym dziele Zedlera napisano, że Henel „jako pierwszy dokonał czegoś zasadniczego” dla dziejów Śląska. Colmar Grünhagen w 1880 podkreślił rolę Silesiographii jako wczesnej próby historyczno-geograficznego opisu regionu o naukowych podstawach.

Hermann Markgraf uznał Henela za pisarza o trwałym miejscu wśród dziejopisów Śląska, choć jego prace określił jako niezbyt obszerne. Badacze tacy jak Julian Janczak i Gunhild Roth wskazywali na staranne korzystanie przez Henela ze źródeł i na jego czytelniczą erudycję.