| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 16 grudnia 1627, Byczyna |
| Zgon | 7 marca 1679, Grudziądz |
| Zawód | duchowny ewangelicki, uczony, pedagog |
| Wykształcenie | Uniwersytet w Lejdzie (magister 1654); studia we Wittenberdze |
| Wybrane prace | Regiosae Kijovienses cryptae (1675); Symbolae fidei Christianae (1675) |
Jan Herbinius zajmował się teologią, filologią i pedagogiką oraz prowadził tłumaczenia i wydawnictwa w kilku językach.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w Byczynie jako syn rektora miejskiej szkoły Eliasza Herbiniusa, który spolszczone nazwisko rodowe Kapusta przekształcił na formę zlatynizowaną. Matka była przybraną córką pastora Krzysztofa Süssenbacha, znanego z przekładu Katechizmu Marcina Lutra na język polski. W literaturze podawane bywają także inne daty urodzin, m.in. 12 grudnia 1626 oraz zakres 1630–1636.
W młodości uczył się w szkole prowadzonej przez ojca, prawdopodobnie także w Toruniu, a następnie w gimnazjum gdańskim. Studiował teologię i filologię, ze szczególnym zainteresowaniem językami orientalnymi, na Uniwersytecie w Lejdzie, gdzie uzyskał stopień magistra w 1654 roku. We Wittenberdze ogłosił rozprawę De educatione principis w 1657 roku.
Kariera pedagogiczna i kościelna
Pełnił funkcje kierownicze w szkołach: najpierw w Byczynie, od 1661 w Wołowie na Śląsku, a od 1663 w Bojanowie w Wielkopolsce, gdzie przyczynił się do wzniesienia nowego budynku szkolnego dzięki środkom zebranym przez siebie na Zachodzie. W latach 1669–1670 przebywał w Kopenhadze, potem był kaznodzieją i rektorem szkoły niemieckiej w Sztokholmie. Od 1673 pełnił obowiązki pomocniczego kaznodziei niemieckiego i polskiego w Wilnie; później działał w Królewcu, Tylży i Gdańsku, był kapelanem poselstwa szwedzkiego w Warszawie, a w 1677 roku objął probostwo w Grudziądzu, gdzie zasłynął z działalności dobroczynnej.
Pisma, tłumaczenia i miejsca wydawania
Herbinius tłumaczył z niemieckiego na polski i pisał przede wszystkim po łacinie, a także po polsku. Zajmował się zagadnieniami teologicznymi, literackimi i językoznawczymi oraz geografią. W jego dorobku znajdują się pieśni kościelne, poezje i prace naukowe obejmujące różne dziedziny.
Do ważniejszych publikacji należy obszerny opis Ławry Pieczerskiej w Kijowie, opublikowany jako Regiosae Kijovienses cryptae (Jena 1675), oraz zbiorowe pisma Symbolae fidei Christianae wydane w Gdańsku w 1675 roku. Napisał też podręcznik do nauki religii w języku tureckim. Jego tłumaczenie Konfesji Augsburskiej było wznawiane w Brzegu i w Królewcu jeszcze w XVIII i XIX wieku.
Publikował w Amsterdamie, Gdańsku, Jenie i Kopenhadze. Jego prace ukazywały się w różnych ośrodkach wydawniczych, co przyczyniło się do ich rozpowszechnienia w regionie i za granicą.