środa, 18 listopada Imieniny: Roman, Klaudyna, Karolina
Kontakt
Teraz środa, 18 listopada 2026
Znane osoby

Jan Herbinius — duchowny ewangelicki, uczony i pedagog

• Zbigniew Witkowski • 3 min czytania

Jan Herbinius (16 grudnia 1627–7 marca 1679) był duchownym ewangelickim, uczonym, pedagogiem i filantropem. Zyskał rozgłos jako autor prac łacińskich i polskich oraz tłumacz, a także jako organizator i kierownik szkół.

Dane podstawowe
Urodzenie16 grudnia 1627, Byczyna
Zgon7 marca 1679, Grudziądz
Zawódduchowny ewangelicki, uczony, pedagog
WykształcenieUniwersytet w Lejdzie (magister 1654); studia we Wittenberdze
Wybrane praceRegiosae Kijovienses cryptae (1675); Symbolae fidei Christianae (1675)

Jan Herbinius zajmował się teologią, filologią i pedagogiką oraz prowadził tłumaczenia i wydawnictwa w kilku językach.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się w Byczynie jako syn rektora miejskiej szkoły Eliasza Herbiniusa, który spolszczone nazwisko rodowe Kapusta przekształcił na formę zlatynizowaną. Matka była przybraną córką pastora Krzysztofa Süssenbacha, znanego z przekładu Katechizmu Marcina Lutra na język polski. W literaturze podawane bywają także inne daty urodzin, m.in. 12 grudnia 1626 oraz zakres 1630–1636.

W młodości uczył się w szkole prowadzonej przez ojca, prawdopodobnie także w Toruniu, a następnie w gimnazjum gdańskim. Studiował teologię i filologię, ze szczególnym zainteresowaniem językami orientalnymi, na Uniwersytecie w Lejdzie, gdzie uzyskał stopień magistra w 1654 roku. We Wittenberdze ogłosił rozprawę De educatione principis w 1657 roku.

Kariera pedagogiczna i kościelna

Pełnił funkcje kierownicze w szkołach: najpierw w Byczynie, od 1661 w Wołowie na Śląsku, a od 1663 w Bojanowie w Wielkopolsce, gdzie przyczynił się do wzniesienia nowego budynku szkolnego dzięki środkom zebranym przez siebie na Zachodzie. W latach 1669–1670 przebywał w Kopenhadze, potem był kaznodzieją i rektorem szkoły niemieckiej w Sztokholmie. Od 1673 pełnił obowiązki pomocniczego kaznodziei niemieckiego i polskiego w Wilnie; później działał w Królewcu, Tylży i Gdańsku, był kapelanem poselstwa szwedzkiego w Warszawie, a w 1677 roku objął probostwo w Grudziądzu, gdzie zasłynął z działalności dobroczynnej.

Pisma, tłumaczenia i miejsca wydawania

Herbinius tłumaczył z niemieckiego na polski i pisał przede wszystkim po łacinie, a także po polsku. Zajmował się zagadnieniami teologicznymi, literackimi i językoznawczymi oraz geografią. W jego dorobku znajdują się pieśni kościelne, poezje i prace naukowe obejmujące różne dziedziny.

Do ważniejszych publikacji należy obszerny opis Ławry Pieczerskiej w Kijowie, opublikowany jako Regiosae Kijovienses cryptae (Jena 1675), oraz zbiorowe pisma Symbolae fidei Christianae wydane w Gdańsku w 1675 roku. Napisał też podręcznik do nauki religii w języku tureckim. Jego tłumaczenie Konfesji Augsburskiej było wznawiane w Brzegu i w Królewcu jeszcze w XVIII i XIX wieku.

Publikował w Amsterdamie, Gdańsku, Jenie i Kopenhadze. Jego prace ukazywały się w różnych ośrodkach wydawniczych, co przyczyniło się do ich rozpowszechnienia w regionie i za granicą.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie urodził się Jan Herbinius?
Jan Herbinius urodził się 16 grudnia 1627 w Byczynie.
Jakie pełnił funkcje zawodowe?
Był duchownym ewangelickim, kierował szkołami w Byczynie, Wołowie i Bojanowie, pracował jako kaznodzieja i rektor szkoły niemieckiej w Sztokholmie oraz został proboszczem w Grudziądzu.
Jakie znane prace napisał Herbinius?
Do jego ważniejszych prac należą Regiosae Kijovienses cryptae (opis Ławry Pieczerskiej, 1675) oraz Symbolae fidei Christianae (Gdańsk 1675); tworzył też podręcznik religijny w języku tureckim.
Gdzie został pochowany Jan Herbinius?
Został pochowany na starym cmentarzu na Toruńskim Przedmieściu; po śmierci jego portret umieszczono w kaplicy ratusza.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Zbigniew Witkowski

Nazywam się Zbigniew Witkowski i w redakcji e-slask.pl odpowiadam za dział Znani z miasta. Przybliżam sylwetki osób związanych z Katowicami — dawnych i współczesnych, z różnych dziedzin życia.

Czytaj również