| Dane osobowe | |
|---|---|
| Data urodzenia | 15 września 1899 |
| Miejsce urodzenia | Salzburg |
| Data śmierci | 22 grudnia 1990 |
| Miejsce śmierci | Nowy Jork |
| Narodowość | niemiecka |
| Pochodzenie | żydowskie |
| Zawód | handlowiec |
| Znany z | petycja Bernheima |
| Pracodawca | DeFaKa (filie w Münster i Gliwicach) |
| Wynik ugody | 1600 marek |
Franz Bernheim był niemieckim handlowcem narodowości żydowskiej, który zwrócił uwagę międzynarodową jako autor petycji skierowanej do Rady Ligi Narodów. Jego sprawa wiązała się ze zwolnieniem z pracy w okresie nasilenia prześladowań antysemickich w Niemczech oraz z późniejszymi staraniami o zadośćuczynienie.
Życiorys i początki kariery
Urodził się w Salzburgu, lecz rodzina szybko wróciła do Wirtembergii, gdzie dorastał i zdobył zawód kupca. Po I wojnie światowej przeniósł się do Berlina i związał się ze środowiskiem tamtejszej bohemy oraz z osobami z kręgów sympatyków Komunistycznej Partii Niemiec. W rodzinie miał osoby aktywne w świecie wydawniczym i artystycznym — jego szwagier Wieland Herzfelde prowadził wydawnictwo Malik-Verlag, a brat Wielanda, Helmut, był znany jako artysta pod pseudonimem John Heartfield.
Pod koniec lat dwudziestych pracował w oddziale DeFaKa w Münster, skąd 28 listopada 1930 roku został zwolniony. Pomimo negatywnej opinii dotyczącej jego działalności, 3 sierpnia 1931 roku rozpoczął pracę w filii DeFaKa w Gliwicach, gdzie prowadził księgi finansowe. Przełożeni oceniali, że propagował poglądy lewicowe i „zachęcał do komunizmu inne osoby”.
Jak powstała petycja Bernheima?
Po dojściu Hitlera do władzy i wzroście aktów antysemityzmu DeFaKa w marcu 1933 roku zwolniła wszystkich pracowników pochodzenia żydowskiego. Gliwicka filia rozwiązała umowę z Bernheimem 31 marca 1933 roku. W połowie kwietnia 1933 roku Bernheim opuścił Niemcy i udał się do Katowic.
W kancelarii adwokata Marka Reichmanna przy ulicy Mariackiej 3 przygotowano skargę do Rady Ligi Narodów. W pracach nad tekstem brał udział Arthur Kochmann, adwokat z Gliwic, oraz Georg Weissmann, prawnik z Bytomia.
Postępowanie o odszkodowanie i emigracja
Po uzyskaniu potwierdzenia bezprawności zwolnienia Bernheim wystąpił o zadośćuczynienie od DeFaKa. Od 17 października 1933 do 2 grudnia 1935 roku przed Górnośląską Komisją Mieszaną w Katowicach i Urzędem do spraw Mniejszości w Opolu toczyło się postępowanie, w którym został uznany za poszkodowanego.
DeFaKa początkowo zaproponował 380 marek, co odpowiadało dwukrotności jego miesięcznej pensji sprzed zwolnienia; ostatecznie osiągnięto ugodę na poziomie 1600 marek. W czasie postępowania Bernheim mieszkał w Pradze, a jeszcze przed jego zakończeniem wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i osiedlił się w Nowym Jorku. Zmarł 22 grudnia 1990 roku w Nowym Jorku jako niezamożny człowiek w wieku 91 lat.
