Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach to instytucja kultury prowadzona przez województwo śląskie we współpracy z miastem Katowice. Placówka działa w historycznych wnętrzach związanych z kopalnią Wujek i prowadzi muzeum poświęcone m.in. wydarzeniom z okresu stanu wojennego oraz działalności opozycyjnej na Górnym Śląsku.
Jak powstało Centrum?
Inicjatorem utworzenia centrum był Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK "Wujek". Sejmik Województwa Śląskiego podjął uchwałę intencyjną o powołaniu placówki 12 września 2011 roku, a umowa o jej wspólnym prowadzeniu z Miastem Katowice została zawarta 16 grudnia 2011 roku. Sejmik przyjął statut centrum 19 lutego 2011 roku.
Centrum jest kontynuatorem działań dokumentacyjnych i upamiętniających związanych z pacyfikacją kopalni Wujek z grudnia 1981 roku oraz z aktywnością ruchów opozycyjnych na Śląsku.
Jakie są zadania i formy działalności?
Do zadań centrum należy zachowywanie i upowszechnianie wiedzy o NSZZ „Solidarność” na terenie województwa śląskiego, o wprowadzeniu stanu wojennego w latach 1981–1983 oraz o innych organizacjach opozycyjnych. Placówka prowadzi muzeum i własną wystawę stałą oraz opiekuje się pomnikiem poległych górników KWK "Wujek".
W ramach działalności centrum realizuje zadania wystawiennicze, dokumentacyjno-archiwistyczne, edukacyjne, naukowo-badawcze oraz wydawnicze. Organizuje konkursy, konferencje naukowe, wystawy czasowe i wydarzenia kulturalne. Zakres badań obejmuje również okres panowania ustroju komunistycznego na Górnym Śląsku w latach 1945–1989.
Co zmieniła rozbudowa i nowe przestrzenie?
27 czerwca 2026 roku otwarto nową część placówki nazwaną Centrum Dziewięciu z Wujka. Rozbudowa polegała na adaptacji zabudowy, w której pierwotnie funkcjonowała straż pożarna i oddział instalacyjny kopalni.
W rozbudowanej części powstały sale konferencyjne, przestrzeń na wystawy czasowe, studio nagrań oraz biblioteka z archiwum. Prace adaptacyjne umożliwiły powiększenie oferty wystawienniczej i przestrzeni badawczej placówki.
Czym jest Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"?
Bieg został zainicjowany przez centrum w 2013 roku z myślą o młodzieży szkolnej z województwa śląskiego. Każda dziewięcioosobowa reprezentacja klasowa wybierała patrona spośród górników poległych 16 grudnia 1981 roku, a uczestnicy zakładali koszulki z jego wizerunkiem.
W 2018 roku, dzięki współpracy z firmą Jafi Sport, bieg uzyskał zasięg ogólnopolski i został otwarty dla dorosłych biegaczy. Zawody odbywają się corocznie w rejonie parku Kościuszki w Brynowie. Trasa obejmuje odcinek od pomnika poległych górników KWK "Wujek" przez ulice Dziewięciu z "Wujka", Ligocką i Mikołowską, park Kościuszki, dalej ulicami Kościuszki, Kochanowskiego, św. Jana, przez Rynek i aleję Korfantego, aż do parku Powstańców Śląskich, po którym biegacze okrążają park i wracają pod pomnik, gdzie znajduje się meta.
W ramach zawodów odbywa się część rocznicowa z udziałem przedstawicieli władz, związków zawodowych, środowisk górniczych, służb mundurowych i szkół. Bieg rozgrywany jest na trzech dystansach: 200 metrów dla dzieci do 8 lat, 400 metrów dla dzieci i młodzieży od 8 roku życia oraz 10 kilometrów dla uczestników powyżej 16 lat. W 2020 roku bieg został odwołany z powodu pandemii, a w 2021 roku zorganizowano go w formie symbolicznej.
Wyróżnienia
W 2024 roku placówka została uhonorowana Nagroda Korfantego im. Wojciecha Korfantego przyznawaną przez Związek Górnośląski.
Informacje praktyczne
- Adres: Wincentego Pola 38, 40-596 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt, cz 10:00–18:00, śr, pt–sob 9:00–16:00
- Telefon: +48324387966
- Strona internetowa: scwis.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,9 (1 381 opinii)
