Muzeum Historii Katowic zajmuje się dokumentacją przeszłości Katowic oraz prezentowaniem jej jako części dziedzictwa górnośląskiego, polskiego i europejskiego. Instytucja prowadzi kolekcje i działania wystawiennicze oraz opiekuje się zabytkami sakralnymi znajdującymi się na terenie miasta.
Historia powstania
Początki placówki wiążą się z działalnością lokalnej sekcji muzealnej i powstałą w 1972 roku izbą muzealną, która została otwarta 17 lipca 1972 roku. Społeczne Muzeum Historii Katowic rozpoczęło działalność 21 lipca 1976 roku; początkowo placówka działała bez formalnego statutu i budżetu, opierając się na darach mieszkańców i pracy społecznej.
W 1981 roku muzeum rozpoczęło działalność jako oddział Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a w pierwszej połowie lat 80. wypracowano projekty statutowe i przeprowadzono prace adaptacyjne w siedzibie mieszczącej się w kamienicy mieszczańskiej. Na początku lat 80. zatrudniono pracowników merytorycznych i przekazano muzeum zbiory po Katowickim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym.
Placówka usamodzielniła się na początku lat 80. i od tamtej pory rozwijała działalność wystawienniczą oraz wydawniczą. W latach 1981–2008 muzeum przygotowało łącznie 260 wystaw i opublikowało 125 pozycji. W kolejnych latach modernizowano wystawy stałe, uruchomiono nowe działy i udostępniono zbiory w formie cyfrowej.
Główne zbiory
Do ważniejszych kolekcji należą prace Witkacego oraz liczniejsze zbiory fotograficzne i plastyczne. W zbiorach muzeum znajdują się m.in. 26 portretów Asymetrycznej Damy Stanisława Ignacego Witkiewicza, kolekcje fotografii Józefa Dańdy i Anny Chojnackiej oraz grafiki i akwarele Pawła Stellera. W zespole gromadzonych przedmiotów występują także szkice i portrety Konrada Swinarskiego oraz porcelana zakładów lokalnych.
Muzeum posiada też kolekcje twórców nieprofesjonalnych, m.in. prace Ewalda Gawlika i Pawła Wróbla. W 2020 roku placówka udostępniła cyfrowo około 4 tys. muzealiów, a w czerwcu 2026 roku do zbiorów trafiła kolekcja 38 obrazów Witkacego zakupiona przez miasto za kwotę 8 mln zł.
Oddziały, filie i zabytki pod opieką
Dział Etnologii Miasta funkcjonuje na osiedlu Nikiszowiec w zaadaptowanym budynku dawnej pralni i magla. W tym miejscu przez lata działała Galeria „Magiel”; obiekt został przekazany muzeum na początku XXI wieku, a po remoncie i adaptacji otworzono go ponownie w 2011 roku. Stała ekspozycja związana z życiem osiedla została udostępniona w 2013 roku.
Dział Teatralno-Filmowy działa jako filia muzeum w śródmiejskiej części Katowic. W 2010 roku pozyskano lokal, w którym przez dekady mieszkali i pracowali artyści Barbara i Stanisław Ptakowie. W listopadzie 2011 roku otwarto tam ekspozycję poświęconą tej parze, a w 2013 roku uruchomiono przestrzeń wystaw czasowych pod adresem filii.
Muzeum sprawuje opiekę nad drewnianym kościołem pw. św. Michała Archanioła, sprowadzonym z Syryni i pochodzącym prawdopodobnie z 1510 roku. W zespole kościelnym zachowały się pierwotne polichromie, gotycka kropielnica oraz rzeźby i ambona. W 1997 roku podjęto decyzję o utworzeniu w kościele filii muzealnej, a w 2009 roku odsłonięto przed nim lapidarium z cennymi zabytkami kamiennymi.
Wystawa stała "Z dziejów Katowic"
Stała ekspozycja opisuje przemiany miasta od najdawniejszych dziejów po czasy współczesne i łączy opisy poszczególnych dzielnic. Pierwsza część zajmuje cztery sale o powierzchni 125 m² i ma formę interaktywną; narratorem tej części jest Dariusz Basiński. Druga część obejmuje sześć sal i skupia się na historii Katowic od nadania praw miejskich w 1865 roku. W ramach ekspozycji pokazano około 500 eksponatów, pocztówek, archiwalnych zdjęć i filmów; wystawę przygotowano w językach polskim i angielskim.
W ostatnich latach muzeum przeprowadziło modernizację wystawy stałej w etapach – pierwszy etap zakończono we wrześniu 2015 roku, a druga część ekspozycji została uroczyście otwarta w 2018 roku.
Dyrektorami muzeum w ostatnich dekadach byli Jadwiga Lipońska-Sajdak (1981–2013) oraz Jacek Siebel (od 2013).
Informacje praktyczne
- Adres: Szafranka 9, 40-025 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–15:00, wt–pt 10:00–18:00, sob 10:00–16:00
- Telefon: +48322561810
- Strona internetowa: mhk.katowice.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (1 023 opinie)
