Joanna Gryzik przyszła na świat 29 kwietnia 1842 roku w Porembie, dziś dzielnicy Zabrza. W 1848 roku, mając sześć lat, stała się główną spadkobierczynią przemysłowca Karola Godulli i przejęła rozległe dobra ziemskie oraz udziały w kopalniach i hutach. Po nauce w klasztorze urszulanek i uzyskaniu nobilitacji w 1858 roku wyszła za hrabiego Hansa Ulricha Schaffgotscha; zmarła 21 czerwca 1910 roku w Kopicach. W okresie powojennym rodzinne mauzoleum i groby członków rodziny uległy poważnym zniszczeniom i profanacjom.
Jak Joanna stała się „Śląskim Kopciuszkiem”?
W młodym wieku Joanna trafiła pod opiekę Karola Godulli. Testament przemysłowca uczynił z niej główną spadkobierczynię ogromnego majątku obejmującego liczne kopalnie, zakłady i rozległe posiadłości — łącznie prawie siedemdziesiąt tysięcy mórg pól oraz około 3,5 tysiąca mórg lasów. Opiekunem wykonawczym testamentu został prawnik Maksymilian Scheffler, który zabezpieczał wychowanie i majątek dziewczynki.
Po osiągnięciu pełnoletności Joanna zawarła małżeństwo z H. U. von Schaffgotschem. Małżonkowie zakupili dobra w Kopicach w 1859 roku i przez kolejne dekady rozbudowywali tam rezydencję oraz park. Joanna zarządzała kopalniami i przedsięwzięciami przemysłowymi; w 1905 roku przekształciła część przedsiębiorstw w spółkę akcyjną z dużym kapitałem, a także angażowała się w budowę szkół, szpitali i innych instytucji społecznych.
Co wydarzyło się z mauzoleum po 1945 roku?
W okresie powojennym rodzinne mauzoleum Schaffgotschów w Kopicach doznało brutalnej profanacji. Nowi mieszkańcy osiedleni po 1945 roku weszli do krypty, wyciągali zmumifikowane zwłoki z trumien i — według relacji świadków — wystawiali je publicznie w okolicy, także w parku pałacowym. W głębi parku znaleziono zniszczone trumny i rozrzucone szczątki potomków Joanny jeszcze pod koniec lat 70. XX wieku.
W 1977 roku ówczesny proboszcz Kopic, porozumiewając się z żyjącym w Niemczech prawnukiem Joanny, zebrał sprofanowane kości i złożył je w zbiorowej mogile przy kościele. Koszty pomnika pokrył hrabia Hans Ulrich (III) Schaffgotsch. Wiosną 2017 roku proboszcz parafii podjął decyzję o usunięciu starych nagrobków z placu kościelnego, w tym pomnika z 1977 roku — decyzja ta wywołała kontrowersje. Ekshumacja szczątków członków rodziny przeprowadzona została 28 października 2019 roku, a w 2020 roku odrestaurowane mauzoleum rodzinne zostało ponownie udostępnione do pochówków i uroczystości religijnych.
W kościelnych obchodach rocznicowych z 2020 roku uczestniczyli przedstawiciele lokalnych samorządów oraz duchowieństwo; mszę jubileuszową koncelebrował biskup Gliwicki Jan Kopiec. Mauzoleum w Kopicach oraz ruiny pałacu pozostają dziś elementami lokalnej pamięci historycznej.
